Được duyệt bởi Phan Hà Thái, Founder ViRFQ|Cập nhật: 18/09/2026|8 phút đọc
FOB là gì? Điểm giao, trách nhiệm và cách tính giá
Giới thiệu
FOB là gì? Đây là câu hỏi thường gặp của những người mới bắt đầu trong lĩnh vực xuất nhập khẩu. FOB (Free On Board) là một trong những điều kiện giao hàng phổ biến nhất trong thương mại quốc tế, đặc biệt trong xuất khẩu nông sản Việt Nam. So với điều kiện CIF, FOB đơn giản hơn cho người bán.
Bài này tập trung vào nghĩa vụ FOB và cách lập giá từ chi phí thực tế. Nếu đang lựa chọn giữa hai offer, xem bảng so sánh FOB và CIF. Không lấy mức độ phổ biến của một điều kiện làm căn cứ duy nhất để ký hợp đồng.
1. FOB là gì? Định nghĩa và ý nghĩa
1.1. Định nghĩa FOB
FOB là viết tắt của Free On Board, trong tiếng Việt có nghĩa là "Giao hàng lên tàu" hoặc "Miễn trách nhiệm trên boong tàu".
FOB là một trong 11 điều kiện giao hàng trong Incoterms 2020 (International Commercial Terms), do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành.
📦 Theo điều kiện FOB:
- • Người bán hoàn thành trách nhiệm khi hàng hóa đã được xếp lên tàu tại cảng xuất khẩu
- • Rủi ro chuyển từ người bán sang người mua tại thời điểm hàng đã được xếp lên tàu
- • Người mua chịu trách nhiệm thuê tàu và trả cước vận chuyển quốc tế
1.2. FOB thuộc nhóm nào trong Incoterms?
FOB thuộc nhóm F trong Incoterms 2020, cùng với FCA và FAS:
| Nhóm | Điều kiện | Đặc điểm chung |
|---|---|---|
| Nhóm E | EXW | Người bán giao tại xưởng |
| Nhóm F | FCA, FAS, FOB | Người bán giao cho người chuyên chở |
| Nhóm C | CFR, CIF, CPT, CIP | Người bán thuê vận chuyển chính |
| Nhóm D | DAP, DPU, DDP | Người bán giao tại đích |
💡 Lưu ý: FOB chỉ áp dụng cho vận tải đường biển và thủy nội địa. Nếu hàng hóa đóng container và giao tại terminal trước khi lên tàu, nên sử dụng điều kiện FCA thay vì FOB.
2. Trách nhiệm người bán và người mua theo FOB
2.1. Trách nhiệm của người bán (Seller)
| # | Trách nhiệm | Chi tiết |
|---|---|---|
| 1 | Giao hàng | Xếp hàng lên tàu tại cảng xuất khẩu được chỉ định |
| 2 | Thông quan xuất khẩu | Làm thủ tục hải quan, xin giấy phép xuất khẩu |
| 3 | Vận chuyển nội địa | Chịu chi phí vận chuyển từ kho đến cảng xuất |
| 4 | Bốc hàng | Chịu chi phí bốc hàng lên tàu |
| 5 | Chứng từ | Cung cấp B/L, Invoice, Packing List cho người mua |
2.2. Trách nhiệm của người mua (Buyer)
| # | Trách nhiệm | Chi tiết |
|---|---|---|
| 1 | Thuê tàu | Ký hợp đồng vận chuyển, chỉ định tàu cho người bán |
| 2 | Cước vận chuyển | Trả cước vận chuyển quốc tế (Ocean Freight) |
| 3 | Bảo hiểm | Mua bảo hiểm hàng hóa nếu muốn (không bắt buộc) |
| 4 | Thông quan nhập khẩu | Làm thủ tục hải quan tại nước nhập |
| 5 | Nhận hàng | Nhận hàng tại cảng đích |
📍 Điểm chuyển giao rủi ro
Kho bán → Vận chuyển nội địa → Cảng xuất → [XẾP LÊN TÀU] → Vận chuyển biển → Cảng nhập → Kho mua
←── Rủi ro NGƯỜI BÁN ──→ | ←────────── Rủi ro NGƯỜI MUA ──────────→3. Giá FOB là gì? Cách tính giá FOB
3.1. Giá FOB là gì?
Giá FOB (FOB Price) là giá hàng hóa tại cửa khẩu xuất khẩu, đã bao gồm tất cả chi phí để đưa hàng lên tàu tại cảng xếp hàng.
✅ Giá FOB BAO GỒM:
- • Giá thành sản phẩm
- • Chi phí vận chuyển nội địa đến cảng
- • Chi phí bốc xếp lên tàu
- • Thuế xuất khẩu và phí thông quan
❌ Giá FOB KHÔNG BAO GỒM:
- • Cước vận chuyển quốc tế (Ocean Freight)
- • Phí bảo hiểm hàng hóa
- • Chi phí tại cảng đích
3.2. Công thức tính giá FOB
GIÁ FOB = Giá EXW + Chi phí vận chuyển nội địa + Chi phí xuất khẩu
Chi tiết: Giá hàng + Vận chuyển nội địa + Phí nâng hạ container + Thủ tục hải quan + Thuế XK + C/O + Hun trùng/kiểm dịch + Phí bốc hàng (THC)
3.3. Ví dụ tính giá FOB
Công ty A xuất khẩu 1 container 20' cà phê nhân từ cảng Hải Phòng:
| Chi phí | Số tiền (USD) |
|---|---|
| Giá hàng (10 tấn x $2,000/tấn) | 20,000 |
| Vận chuyển Đắk Lắk → Hải Phòng | 800 |
| Phí nâng hạ, hải quan, C/O | 150 |
| Phí hun trùng + THC | 200 |
| Tổng giá FOB | $21,150 |
Ghi trong hợp đồng: FOB Hai Phong Port, Vietnam – Incoterms 2020: USD 21,150
4. FOB liên quan thế nào với CIF?
FOB: buyer thu xếp vận tải biển; CIF: seller trả cước và mua bảo hiểm theo điều kiện. Cả hai đều chuyển rủi ro khi hàng trên tàu tại cảng xếp.
Chi tiết cách chọn, so báo giá và phí chưa gồm nằm trong FOB vs CIF cho exporter. Nếu chỉ cần công thức bảo hiểm, xem cách tính giá CIF.
5. Khi nào nên sử dụng điều kiện FOB?
5.1. Trường hợp nên dùng FOB
Đối với người bán (Exporter):
- • Không có kinh nghiệm thuê tàu quốc tế
- • Không muốn chịu rủi ro vận chuyển biển
- • Buyer yêu cầu mua FOB
- • Giao dịch lần đầu, chưa tin tưởng hãng tàu
Đối với người mua (Importer):
- • Có forwarder/hãng tàu quen, giá cước tốt
- • Muốn kiểm soát toàn bộ logistics
- • Có kinh nghiệm nhập khẩu
- • Volume lớn, thương lượng được cước tốt
5.2. Trường hợp KHÔNG nên dùng FOB
- • Hàng hóa đóng container, giao tại terminal → Dùng FCA
- • Vận tải đường bộ, đường sắt, hàng không → Dùng FCA, CPT, CIP
- • Hàng siêu trường siêu trọng → Cân nhắc FAS
- • Người mua không có kinh nghiệm logistics
⚠️ Lưu ý về FOB tại Hoa Kỳ: Tại Hoa Kỳ, thuật ngữ FOB có định nghĩa khác với FOB Incoterms. Khi giao dịch với đối tác Mỹ, luôn ghi rõ "FOB [Cảng] – Incoterms 2020" để tránh tranh chấp.
6. Điều kiện FOB trong Incoterms 2020
6.1. Cách ghi FOB trong hợp đồng
✅ Cách ghi ĐÚNG:
- FOB Hai Phong Port, Vietnam – Incoterms 2020
- FOB Ho Chi Minh City Port – Incoterms® 2020
❌ Cách ghi SAI:
- FOB Vietnam (không chỉ rõ cảng)
- FOB Hai Phong (thiếu phiên bản)
- FOB (quá chung chung)
7. Ví dụ giả định về FOB trong xuất khẩu nông sản
Case study: Xuất khẩu cà phê theo FOB
Công ty XK Cà phê Đắk Lắk xuất 1 container 20' cà phê nhân Robusta sang Đức theo điều kiện FOB Hai Phong:
✅ Lợi ích khi xuất FOB nông sản:
- • Ít rủi ro vận chuyển quốc tế
- • Không cần kinh nghiệm thuê tàu
- • Quy trình đơn giản hơn CIF
- • Phù hợp với doanh nghiệp nhỏ, mới xuất khẩu
8. Câu hỏi thường gặp về FOB
FOB là gì?▼
Free On Board: seller giao hàng đã được xếp lên tàu tại cảng xếp đã nêu. Điểm chuyển rủi ro là trên tàu, không phải lan can tàu.
Giá FOB gồm gì?▼
Theo cấu trúc giao dịch, gồm giá hàng và các chi phí seller phải chịu để giao FOB như nội địa, xuất khẩu, xử lý và xếp tàu. Đối chiếu phí cảng/THC với hợp đồng vận tải để tránh tính trùng; không gồm cước biển chính và bảo hiểm tự nguyện của buyer.
FOB có buộc buyer mua bảo hiểm không?▼
FOB không buộc bên nào ký hợp đồng bảo hiểm theo điều kiện. Buyer nên đánh giá bảo hiểm cho phần rủi ro của mình và các yêu cầu khác trong hợp đồng.
FOB có dùng cho hàng không không?▼
Không. FOB chỉ dùng cho biển và thủy nội địa; xem FCA hoặc điều kiện phù hợp khác cho hàng không/đa phương thức.
Container giao tại bãi có nên dùng FOB không?▼
Cân nhắc FCA với điểm giao cụ thể vì giao carrier có thể diễn ra trước khi xếp tàu. Đồng bộ hợp đồng, vận tải và chứng từ L/C nếu có.
Bài viết liên quan
Kết luận
FOB (Free On Board) là điều kiện giao hàng phổ biến nhất trong xuất nhập khẩu, đặc biệt với các doanh nghiệp Việt Nam. Hiểu rõ FOB là gì giúp bạn đàm phán hợp đồng hiệu quả, tính toán chi phí chính xác và tránh rủi ro trong giao dịch quốc tế.
🚢 Tìm buyer xuất khẩu theo FOB qua ViRFQ
Khi nhận RFQ (yêu cầu báo giá) qua ViRFQ, bạn sẽ biết rõ buyer muốn mua theo điều kiện FOB hay CIF, từ đó chuẩn bị báo giá phù hợp.